Jaap Eden

Eden Jaap

Jaap Eden werd geboren in 1873 te Groningen maar woonde bijna heel zijn leven in onze regio.

Zijn moeder overleed bij zijn geboorte wat in die tijd vaak voorkwam ,zijn vader was sportleraar aan de HBS te Groningen en geboren te Haarlem

Vader Eden kon niet voor Jaap zorgen en daarom groeit hij op bij zijn grootouders die in Santpoort hotel Velserend uitbaatte.

Op 15 jarige leeftijd werd Jaap die een sterke conditie had door veel te sporten in de Kennemerduinen ontdekt door schaatsicoon Klaas Pander , een vergeten andere Haarlemse held van de vaderlandse sport die met hem ging trainen. Klaas Pander schreef in die tijd een brief aan Pim Mulier: ‘Zoals die jongen rijdt, heb je waarlijk nog nooit gezien. Hij vliegt over het ijs alsof het hem geen moeite kost.

Naast het trainen met schaatsen werd Jaap in 1890 voetballer van de dan een jaar oude HFC Haarlem , (mogelijk was hij al in het eerste jaar lid, de eerste melding van Jaap bij de club stamt uit Juni 1890) en lid van de Haarlemsch Atletische Club “De Damiaatjes” maar zijn specialiteiten lagen in andere takken van sport.

In december 1890 won hij zijn eerste schaatswedstrijd op de korte baan een afstand van 160 meter

Twee jaar later  in 1892 debuteerde hij op internationaal niveau wat in die tijd best lastig was omdat iedereen nog amateur was en er in de sport nog niets te verdienen was. In 1893 werd Jaap Eden 19 jaar oud in Amsterdam wereldkampioen al-round schaatsen

In 1894 laat hij in Hamar de 5000 meter op de eerste wedstrijdag van het EK-alround aan zich voorbij gaan omdat hij verliefd is geworden op een  kamermeisje van Hotel Victoria.De dag erop kreeg hij toestemming om alsnog de 5000 meter te rijden en rijd een wereldrecord dat maar liefst 17 jaar zou blijven staan.

In 1895 en 1896  in Hamar en Sint Petersburg haalt hij nogmaals de wereldtitel schaatsen binnen. Af en toe wordt Jaap Eden al gespot op toernooien met een grote sigaar in de mond.

Tussen al dit succes traint Jaap Eden in de zomer op de fiets bij wielervereniging De Kettinggangers in Haarlem en combineert het wielrennen in de zomer met het schaatsen in de winter. In tegenstelling met het schaatsen was er in die tijd in de wielersport veel geld te verdienen en ook op de fiets was hij ook zeer succesvol in 1894 wereldkampioen op de 10 kilometer en het jaar erop wereldkampioen op de sprint

In 1896 wordt Jaap Eden inmiddels profwielrenner geworden in Bordeaux (eigenlijk bedoelt als grap) wereldkampioen op de 1000 meter met staande start. Hij sprong na de start meteen van kop weg en ontdekte dat zijn rivalen, totaal verrast, niet reageerde, Jaap besloot door te fietsen en werd wereldkampioen.

Mogelijk kon Jaap Eden het succes en de bijkomende weelde niet goed aan, populair door zijn optredens en prestaties en residerende in Parijs het hart van de wielersport leidde hij een stormachtig leven. Jaap Eden ,zijn bijnaam was inmiddels “de locomotief” verdiende zoveel geld 40.000 gulden per jaar wat heden ten dage goed is voor dik een half miljoen euro dat hij de bloemetjes goed buiten zette. Uit Amerika slaat hij in die tijd zelfs een aanbod voor het fietsen van een paar wedstrijdjes goed voor 15.000 gulden af.

Mede door zijn wilde leven gaat het in de sport na 1896  steeds slechter, in dit jaar vertrek Jaap naar Amerika om daar door te starten in wedstrijd startgelden op te strijken. Het loopt uit op een debacle , geld wordt niet uitbetaald en tijdens een zeiltocht wordt Eden met drie renners korte tijd krijgsgevangen gehouden door Cuba. Al snel besluit hij terug naar huis te gaan maar mist de boot, een geluk want op de oceaan vergaat deze boot de Bourgogne met man en muis.

In 1914 , de roem voorbij en het geld vrijwel op trouwt hij, van beroep inmiddels werktuigkundige (dus hij kon niet meer van het wielrennen leven) in Amsterdam met de Haarlemse Louise Prinsen,  een jaar later in 1915 hangt hij zijn fiets aan de wilgen.

Na zijn sportcarrière probeert hij nog met vrienden een fietsenzaak in Rotterdam te starten maar deze mislukte jammerlijk en in het vinden van een baan  was Jaap Eden niet succesvol, de financiële nood werd zo groot dat hij troffeeen en medailles moest verkopen om de rond te komen.

2 februari 1925 10 jaar na het beëindigen van zijn sportcarrière overlijdt Jaap Eden 51 jaar oud berooid en eenzaam in onze stad, om zijn begrafenis te bekostigen moeten zijn vrouw de nog resterende  bekers en medailles verkopen, hij wordt begraven op de algemene begraafplaats aan de Kleverlaan.

Enige jaren na zijn begrafenis werd, op initiatief van de sportjournalist Leo Lauer, een groot grafmonument voor Eden opgericht aan de centrale laan van de Algemene Begraafplaats a Eden werd in dit graf herbegraven. Hij rust er met zijn echtgenote. Op het graf staat hij afgebeeld als sportheld. in 1961 wordt in Amsterdam de Jaap edenbaan gebouwd.